Vellen van bomen op privaat domein

1. Een doordachte aankoop en een boomvriendelijk ontwerp

Het behoud van bomen begint bij een doordachte aankoop en ontwikkeling van een bouwperceel. Wanneer er op een perceel al bomen aanwezig zijn, moet hun aanwezigheid vanaf de eerste ontwerpfase worden meegenomen.

Bomen zijn veel meer dan een decoratief element. Ze zorgen voor verkoeling, dragen bij aan de biodiversiteit, helpen water vast te houden en versterken de leefbaarheid en het karakter van onze woonomgeving. Bovendien kunnen volwassen bomen en een groene omgeving de aantrekkelijkheid en vastgoedwaarde van een perceel of woning positief beïnvloeden. Het behoud van bestaande, volgroeide bomen is daarom niet alleen een investering in natuur en leefkwaliteit, maar kan ook een economische meerwaarde opleveren.

Vanuit het algemeen belang streeft Stad Beringen naar het maximaal behoud en de integratie van waardevolle bestaande bomen in nieuwe bouw- en ontwikkelingsprojecten. Daarbij houden we onder meer rekening met:

  • De 3-30-300-regel: een richtlijn die inzet op zicht op bomen vanuit de woning, voldoende boomkroonbedekking in de woonomgeving en nabijheid van toegankelijk groen.
  • Het Urban Forest Master Plan van Beringen: de langetermijnvisie op het behoud, de versterking en de ontwikkeling van het stedelijke bomenbestand.
  • De Europese natuurherstelverordening: het Europese kader voor natuurherstel, waarvan de uitvoering verder wordt vertaald naar het Vlaamse beleid en de toepasselijke regelgeving.

Deze uitgangspunten benadrukken dat bomen niet pas op het einde van een bouwproject aan bod mogen komen, maar vanaf het begin een volwaardige plaats moeten krijgen in het ontwerp.

2. Breng de bomen vroegtijdig in kaart

Een bomeninventarisatie, boomtoets of boomeffectenanalyse kan helpen om al in de ontwerpfase inzicht te krijgen in de aanwezige bomen, hun conditie, hun toekomstperspectief en de mogelijkheden tot behoud.

Hiervoor kan een boomtechnische beoordeling worden opgesteld door een deskundige boomverzorger of boomtechnisch adviseur, bijvoorbeeld een gecertificeerde ETT (European Tree Technician). Afhankelijk van de opdracht en de vereiste expertise kan ook een andere gekwalificeerde deskundige worden ingeschakeld.

Bomen correct intekenen vanaf de eerste ontwerpfase

Vanaf de eerste ontwerpfase moeten alle relevante bestaande bomen correct in kaart worden gebracht en op de plannen worden weergegeven. Bomen moeten op ware grootte worden ingetekend, met aandacht voor zowel de stampositie als de kroonprojectie en de beschikbare boven- en ondergrondse groeiruimte.

Dit geldt niet alleen voor de bomen op het eigen perceel, maar ook voor relevante bomen op aangrenzende percelen en op het openbaar domein. Ook deze bomen kunnen immers gevolgen ondervinden van de geplande werken. Denk bijvoorbeeld aan graafwerken, bemalingen, wijzigingen in het maaiveld, ophogingen, verhardingen of de aanleg van nutsleidingen.

Bij het opmaken van de plannen moet daarom voldoende aandacht worden besteed aan:

  • De exacte positie van de stam en de bestaande kroonprojectie.
  • De beschikbare boven- en ondergrondse groeiruimte.
  • De ligging van wortelzones en de mogelijke impact van graafwerken en verhardingen.
  • De afstand tussen de bomen en de geplande bebouwing, toegangen, parkeerplaatsen en infrastructuur.
  • De bescherming van bomen op aangrenzende percelen en het openbaar domein tijdens de uitvoering van de werken.

Door bomen vanaf het begin correct in te tekenen, worden mogelijke conflicten tussen bomen en het bouwontwerp tijdig zichtbaar. Zo kunnen ontwerpkeuzes worden bijgestuurd voordat ze leiden tot schade aan bomen of bijkomende kosten tijdens de uitvoering.

Bomen mogen geen sluitstuk van het ontwerp zijn. Het ontwerp moet rekening houden met de bomen en de ruimte die ze nodig hebben om zich duurzaam te ontwikkelen.

Wat kan een boomtechnische beoordeling opleveren?

Een dergelijke studie kan onder meer duidelijk maken:

  • Welke bomen gezond en waardevol zijn en op lange termijn behouden kunnen blijven.
  • Welke bomen voldoende ruimte hebben om zich verder te ontwikkelen.
  • Welke aanpassingen aan het bouwontwerp nodig zijn om wortels, stam en kroon te beschermen.
  • Welke risico's ontstaan door graafwerken, verhardingen, ophogingen of wijzigingen van het grondwaterpeil.
  • Welke bomen een beperkte levensverwachting hebben of om boomtechnische redenen mogelijk niet behouden kunnen blijven.

De kostprijs van een dergelijke studie is doorgaans beperkt in verhouding tot de totale bouwkost. Door vooraf doordachte keuzes te maken, kunnen dure aanpassingen tijdens de uitvoering, schade aan bomen en discussies over het behoud ervan achteraf worden vermeden.

3. Behoud van gezonde bomen is het uitgangspunt

Wanneer bestaande bomen in een goede conditie verkeren en een realistisch toekomstperspectief hebben, vormt het behoud ervan het uitgangspunt bij de beoordeling van een aanvraag tot vellen.

Daarbij wordt rekening gehouden met de toepasselijke regelgeving, de ruimtelijke context, de waarde van de bomen en de mogelijkheden om ze in het project te integreren.

Binnen de effectieve bouwzone kan worden onderzocht of het behoud van bomen verenigbaar is met de geplande bebouwing en de noodzakelijke infrastructuur. Bomen buiten de bouwzone moeten maximaal worden geïntegreerd en beschermd. Het louter aanwezig zijn van een bouwvoornemen vormt op zich geen reden om gezonde bomen te verwijderen.

Wanneer een boom volgens de aanvrager in een slechte conditie verkeert of een beperkt toekomstperspectief heeft, kan dit worden onderbouwd met een boomtechnisch verslag van een deskundige, bijvoorbeeld een ETT of ETW. Een dergelijk verslag helpt om de toestand van de boom objectief te beoordelen, maar betekent niet automatisch dat een vergunning tot vellen wordt verleend.

Ook tijdens de uitvoering van de werken moet voldoende aandacht gaan naar de bescherming van de te behouden bomen. Het behoud op plan heeft immers weinig waarde wanneer bomen tijdens de werf alsnog beschadigd raken.

4. Wanneer is een vergunning nodig om een boom te vellen?

Of een boom op privaat domein mag worden geveld, hangt af van verschillende factoren, waaronder de omvang van de boom, de ligging van het perceel, de bestemming van het gebied en eventuele bijzondere beschermingsregels.

Individuele hoogstammige bomen

Voor het vellen van een individuele hoogstammige boom kan een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen vereist zijn. In bepaalde situaties kunnen daarnaast of in plaats daarvan andere natuurrechtelijke toestemmingen of verplichtingen gelden.

In de Vlaamse regelgeving wordt een hoogstammige boom in deze context doorgaans omschreven als een boom met een stamomtrek van minstens één meter, gemeten op één meter hoogte boven het maaiveld.

Voor bepaalde bomen geldt onder specifieke voorwaarden een vrijstelling van de vergunningsplicht. Zo kan een vrijstelling van toepassing zijn voor bomen in woongebied of industriegebied die zich op de huiskavel van een vergunde woning of een vergund bedrijfsgebouw bevinden, op voldoende afstand van de perceelsgrens met het openbaar domein en binnen een straal van maximaal 15 meter van de woning of het bedrijfsgebouw.

Een vrijstelling geldt niet automatisch voor iedere boom die aan deze voorwaarden lijkt te voldoen. De toepasselijke regelgeving en eventuele uitzonderingen moeten steeds worden nagegaan.

Bijzondere aandacht is nodig wanneer:

  • De boom als waardevol of te behouden is aangeduid in een goedgekeurd bijzonder plan van aanleg (BPA), een ruimtelijk uitvoeringsplan of een verkavelingsvergunning.
  • Een eerdere vergunningsaanvraag voor het vellen van de boom werd geweigerd.
  • De boom werd aangeplant als verplichte compensatie voor eerder verwijderde bomen.
  • Andere beschermingsvoorschriften of vergunningsvoorwaarden van toepassing zijn.

In dergelijke gevallen kan het vellen verboden zijn of aan bijkomende voorwaarden onderworpen zijn. Een eventuele vrijstelling van de gewone vergunningsplicht heft deze bijzondere verplichtingen niet zomaar op.

Bomen in groengebieden, landbouwgebieden en kwetsbare natuurgebieden

Voor bomen in groengebieden, landbouwgebieden en kwetsbare natuurgebieden moet naast de stedenbouwkundige regelgeving ook worden nagegaan of de natuurregelgeving van toepassing is.

Hierbij gaat bijzondere aandacht naar het behoud van kleine landschapselementen en natuurlijke vegetaties, zoals:

  • Houtkanten en houtwallen.
  • Heggen en hagen.
  • Bomenrijen.
  • Holle wegen.
  • Andere waardevolle landschapselementen en natuurlijke vegetaties.

Afhankelijk van de ligging, de aard van de werken en de toepasselijke regelgeving kan een omgevingsvergunning, een natuurrechtelijke toestemming of een advies van het Agentschap voor Natuur en Bos vereist zijn.

Daarnaast geldt de zorgplicht uit het Vlaamse natuurrecht. Die houdt in dat iedereen, ongeacht de bestemming van het gebied, de nodige zorg in acht moet nemen om vermijdbare schade aan de natuur te voorkomen, te beperken of waar nodig te herstellen.

Ook hier moet rekening worden gehouden met eventuele bijzondere beschermingsvoorschriften, eerdere vergunningsbeslissingen en voorwaarden rond verplichte boomcompensatie.

5. Compensatie bij het vellen van bomen

Wanneer het vellen van bomen wordt toegestaan, kan een heraanplant of andere vorm van groencompensatie worden opgelegd, overeenkomstig de toepasselijke regelgeving en de voorwaarden van de vergunning.

Daarbij is niet alleen het aantal bomen van belang. Ook de boomsoort, de uiteindelijke grootte, de beschikbare groeiruimte en de bijdrage aan de biodiversiteit spelen een rol.

Een jonge heraangeplante boom neemt immers niet onmiddellijk de ecosysteemdiensten over van een volwassen boom. Daarom blijft het behoud van bestaande, waardevolle bomen steeds de voorkeur genieten wanneer dit haalbaar is.

Stad Beringen streeft ernaar om bij nieuwe ontwikkelingen niet alleen het verlies aan bomen te compenseren, maar ook de kwaliteit en de toekomstbestendigheid van het bomenbestand te versterken.

6. Twijfel over het vellen van een boom?

Controleer vóór je een boom velt altijd of een vergunning of andere toestemming nodig is en of er bijzondere voorwaarden gelden voor jouw perceel.

Bij twijfel neem je best vooraf contact op met de bevoegde dienst van Stad Beringen. Zo vermijd je onnodige kosten, vertragingen en mogelijke overtredingen.

De visie van Stad Beringen is helder: waardevolle bomen behouden waar het kan, zorgvuldig beoordelen waar het nodig is en pas vellen wanneer daarvoor een voldoende onderbouwde reden bestaat.